XVIII Mateusza

Osiemnasty rozdział Ewangelii Mateusza zaczyna się od pytania o wielkość,
a kończy ostrzeżeniem przed odmową przebaczenia. Pomiędzy nimi Jezus mówi
o dziecku, zagubionej owcy, odpowiedzialności za drugiego człowieka
i przywracaniu zerwanych relacji. W całym rozdziale powraca troska o to, jak traktujemy siebie nawzajem. Poznajemy tutaj serce Ojca, dla którego żaden
z małych nie jest nieważny, zagubiony zasługuje na poszukiwanie, a otrzymane miłosierdzie powinno przemieniać nasze postępowanie. To rozdział szczególnie ważny dla życia we wspólnocie. Pokazuje, że bliskość Boga ma znaczenie dla sposobu sprawowania odpowiedzialności, reagowania na krzywdę i przeżywania konfliktów.

Ojciec uwalnia nas od rywalizacji o znaczenie

Na pytanie uczniów o największego w królestwie Jezus odpowiada, stawiając przed nimi dziecko i wzywając do uniżenia. Wskazuje drogę, która wymaga przemiany ich myślenia o wielkości. W perspektywie ojcowskiego serca możemy zobaczyć zaproszenie do rezygnacji z nieustannego porównywania się.
Nie musimy budować własnej wartości na przekonaniu, że jesteśmy ważniejsi, bardziej potrzebni albo bardziej duchowi od innych. Dziecięctwo oznacza tutaj przede wszystkim pokorę. Nie jest pochwałą niedojrzałości ani bezkrytycznego zaufania każdemu człowiekowi. Możemy uznać, że potrzebujemy Boga, pomocy
i uczenia się. Możemy przyjmować dobro, którego sami nie potrafimy sobie zapewnić. Przed Ojcem nie musimy zdobywać pierwszego miejsca, aby móc do Niego przyjść. Ta prawda może przynieść ulgę tam, gdzie nawet służba stała się rywalizacją. Uczymy się cieszyć dobrem drugiego człowieka bez poczucia, że pomniejsza ono nasze życie.

Ojciec dostrzega tych, których łatwo przeoczyć

Jezus łączy przyjęcie dziecka w Jego imię z przyjęciem Jego samego. Ostrzega też przed pogardą wobec małych. W dalszym kontekście „mali” obejmują również wierzących, których łatwo zlekceważyć lub doprowadzić do upadku.
To zaproszenie do sprawdzenia, na kogo zwracamy uwagę. Czy słuchamy głównie osób wpływowych? Czy traktujemy poważnie tych, którzy mówią niepewnie, mają niewiele możliwości albo nie potrafią upomnieć się o swoje potrzeby? Ojcowskie serce uczy nas uważności wobec człowieka, którego obecność nie przynosi prestiżu ani korzyści. W rodzinie, wspólnocie i miejscu pracy warto pytać, kto pozostaje niezauważony. Kto przestał mówić, ponieważ wielokrotnie
go zbywano? Kto potrzebuje, aby ktoś spokojnie wysłuchał jego historii? Czyjaś niewielka pozycja w oczach ludzi nie oznacza niewielkiej wartości przed Ojcem.

Ojciec traktuje krzywdę małych bardzo poważnie

Jezus wypowiada surowe ostrzeżenie wobec człowieka, który staje się powodem upadku jednego z małych wierzących. Słowo „zgorszenie” oznacza tutaj coś poważniejszego niż wywołanie czyjegoś oburzenia. Chodzi o doprowadzanie drugiego człowieka do grzechu i duchowego upadku. Ten fragment pozwala zobaczyć, jak wielka odpowiedzialność wiąże się z wpływem na innych. Rodzic, nauczyciel czy przywódca wspólnoty może swoim postępowaniem pomagać
w zaufaniu Bogu. Może też głęboko zranić człowieka i zniekształcić jego obraz Ojca. Dlatego troska o małych wymaga uczciwego reagowania na nadużycia. Ochrona reputacji grupy nie może przesłaniać dobra osoby skrzywdzonej. Ojcowska miłość zobowiązuje nas do traktowania krzywdy poważnie. Miłosierdzie wobec sprawcy obejmuje wezwanie do prawdy i odpowiedzialności. Bez tego łatwo pozostawić innych narażonych na kolejne zranienie.

Ojciec wzywa nas do zdecydowanego odchodzenia od zła

Obrazy odcięcia ręki i usunięcia oka podkreślają konieczność radykalnego zerwania z grzechem. Są hiperbolą, a nie poleceniem okaleczania ciała.
Jezus pokazuje, że zło wymaga konkretnej odpowiedzi. Czasem wiemy, co nas niszczy, ale pozostawiamy sobie możliwość powrotu. Usprawiedliwiamy kolejne przekroczenie, odkładamy zmianę albo liczymy, że problem sam osłabnie.
W relacji z Ojcem możemy prosić o odwagę do działania. Może to oznaczać zakończenie nieuczciwej praktyki, ograniczenie dostępu do czegoś,
co podtrzymuje destrukcyjny nawyk, albo poproszenie o pomoc w zmianie zachowania. Nie każda trudność znika przez jedną decyzję.
Niekiedy potrzebujemy długotrwałej pracy i wsparcia. Ważna jest jednak gotowość, aby przestać chronić to, co krzywdzi nas lub innych.
Przyjęcie Bożej miłości może prowadzić do bardzo konkretnych zmian
w codzienności.

Ojciec szuka zagubionego

Przypowieść o poszukiwaniu jednej zabłąkanej owcy prowadzi do wyraźnego stwierdzenia o Ojcu: nie chce On zguby żadnego z małych. Zagubienie nie odbiera człowiekowi znaczenia. To ważna prawda dla kogoś, kto oddalił się, zawiódł albo przestał czuć się częścią wspólnoty. Wstyd potrafi podpowiadać,
że najlepiej już nie wracać i nie przypominać nikomu o swoim istnieniu.
Obraz poszukiwania pozwala zobaczyć ojcowską troskę skierowaną właśnie
ku temu, kogo brakuje. Możemy też zapytać o własną postawę. Czy zauważamy nieobecność człowieka? Czy interesuje nas, co się z nim dzieje, czy jedynie oceniamy jego odejście? Czasem pierwszym krokiem będzie wiadomość, telefon lub spokojne zaproszenie do rozmowy. Poszukiwanie wymaga szacunku dla wolności; troska nie daje prawa do kontrolowania. Ojciec uczy nas zauważać osobę, której zabrakło, i pragnąć jej dobra. Jaką niezwykłą miłość i czułość pokazuje nam ten obraz Ojca.

Ojciec uczy nas mówić prawdę w trosce o relację

Jezus opisuje drogę upomnienia: od rozmowy osobistej, przez udział świadków,
aż po odpowiedzialność wspólnoty. Celem jest odzyskanie brata. Prawda może służyć przywróceniu więzi. Łatwo jednak wybrać inną drogę: milczeć i gromadzić urazę, opowiadać o sprawie wszystkim poza zainteresowanym albo używać konfrontacji do upokorzenia. Ojcowskie serce zaprasza do uczciwości połączonej z pragnieniem dobra drugiej osoby. Możemy mówić konkretnie o tym, co się wydarzyło, nazywać skutki i pozostawiać przestrzeń na odpowiedź.
Potrzebujemy również gotowości do uznania, że sami mogliśmy coś źle zrozumieć. Jednocześnie ten fragment nie nakłada na osobę doświadczającą przemocy obowiązku samotnego spotkania ze sprawcą. W takich sytuacjach potrzebne są bezpieczeństwo, wsparcie i odpowiednie zgłoszenie krzywdy. Dążenie do pojednania wymaga prawdy oraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo ludzi.

Ojciec pozwala wspólnocie stawiać granice

Jezus uwzględnia sytuację, w której człowiek odrzuca kolejne wezwania do zmiany. Nie każda próba rozmowy kończy się pojednaniem. Nie możemy wymusić skruchy ani przejąć odpowiedzialności za cudzą odpowiedź.
Wspólnota potrzebuje czasem uznać, że dalsze postępowanie danej osoby nie pozwala traktować sprawy tak, jakby została rozwiązana. Granice mogą chronić ludzi i jasno pokazywać powagę sytuacji. Nie dają przyzwolenia na pogardę, odwet czy publiczne poniżanie. Możemy nadal pragnąć czyjegoś dobra, jednocześnie ograniczając zaufanie, kontakt lub zakres powierzonej odpowiedzialności. Miłość nie wymaga udawania, że krzywda ustała, kiedy nadal trwa.

Ojciec zaprasza do wspólnego szukania Jego woli

Obietnica wspólnej modlitwy i obecności Jezusa pojawia się w kontekście odpowiedzialności wspólnoty oraz przywracania relacji. To pomaga odczytać
ją z należytą powagą. Zgromadzenie w imię Jezusa oznacza zwrócenie się ku Niemu i Jego drodze. Sama zgodność dwóch osób nie daje im nieomylności ani prawa do przedstawiania własnych pragnień jako decyzji Boga. Możemy natomiast wspólnie prosić o mądrość, odwagę, sprawiedliwość i miłosierdzie. Możemy przyznawać, że nie wiemy, jak postąpić. W trudnych sprawach wspólnoty potrzebujemy modlitwy, która otwiera nas na korektę. Obecność Jezusa zachęca do pokory. Rozmawiamy przecież o ludziach, którzy mają dla Niego znaczenie.

Ojciec uczy przebaczenia bez prowadzenia rachunku odwetu

Na pytanie Piotra o liczbę przebaczeń Jezus odpowiada liczbą przekraczającą zwykły rachunek. Wzywa do postawy, która nie wyznacza miłosierdziu małego, wygodnego limitu. Przebaczenie dotyka naszego pragnienia odpłacenia krzywdą za krzywdę. Może oznaczać stopniowe oddawanie Bogu sprawiedliwości
i rezygnację z pielęgnowania zemsty. Nie zawsze towarzyszy temu natychmiastowa ulga. Pamięć może nadal boleć, a odzyskiwanie wewnętrznego pokoju potrzebować czasu. Przebaczenie nie jest też automatycznym przywróceniem zaufania. Odbudowa relacji wymaga prawdy, zmiany postępowania
i bezpieczeństwa. Możemy otwierać się na przebaczenie, zachowując potrzebne granice. Ojcu można szczerze powiedzieć: „Chcę iść w tę stronę, ale dzisiaj bardzo mnie boli. Pomóż mi”.

Ojciec obdarza miłosierdziem, które ma przemieniać serce

W przypowieści sługa otrzymuje darowanie ogromnego długu, lecz bezlitośnie egzekwuje znacznie mniejszą należność od współsługi. Otrzymane dobro nie znajduje odzwierciedlenia w jego postępowaniu. Ta historia kieruje uwagę ku naszej pamięci o łasce. Łatwo prosić o cierpliwość dla siebie, a innym pozostawiać niewiele miejsca na poprawę. Możemy dobrze znać własne okoliczności, zmęczenie i lęk, natomiast cudze błędy oceniać bez podobnej uważności.
Pamięć o miłosierdziu pomaga zachować pokorę. Sami żyjemy dzięki dobru, którego nie wypracowaliśmy. Nie oznacza to pomniejszania krzywdy, którą ktoś nam wyrządził. Porównanie długów w przypowieści pokazuje ogrom otrzymanej łaski; nie upoważnia do mówienia cierpiącemu człowiekowi, że jego ból jest błahy. Przyjęte miłosierdzie powinno stopniowo zmieniać sposób, w jaki patrzymy na winę innych.

Ojciec traktuje nasze przebaczenie poważnie

Przypowieść kończy się sądem nad bezlitosnym sługą i ostrzeżeniem dotyczącym przebaczenia z serca. Tego zakończenia nie można pominąć w rozważaniu
o ojcowskiej miłości. Jezus pokazuje, że świadome trwanie w bezlitosności
ma poważne znaczenie. Nie możemy przyjmować miłosierdzia jako daru dla siebie i całkowicie odmawiać mu miejsca w relacjach z innymi. Zarazem warto odróżniać zatwardziałą odmowę od bolesnego procesu człowieka, który chce przebaczyć, lecz nadal zmaga się z raną.Powracający żal nie jest sam w sobie dowodem, że odrzucamy Bożą drogę. Możemy wielokrotnie przynosić ten sam ból, szukać pomocy i prosić o uwolnienie od pragnienia odwetu. Przebaczenie z serca dojrzewa w prawdzie; nie da się go zastąpić wymuszoną deklaracją. Ojcowskie serce zaprasza nas do przemiany, która sięga głębiej niż właściwe słowa.

Co XVIII rozdział Mateusz mówi o Ojcu?

Czytany w świetle Jezusa objawiającego Ojca, ten rozdział pokazuje Boga, który:

• zaprasza do pokory i dziecięcego zaufania;
• dostrzega małych i lekceważonych;
• traktuje poważnie ich krzywdę;
• pragnie ocalenia zagubionego;
• uczy prawdy w relacjach;
• powierza wspólnocie odpowiedzialność;
• zaprasza do wspólnej modlitwy;
• obdarza miłosierdziem;
• oczekuje, że otrzymana łaska przemieni nasze traktowanie innych.

Od mentalności sieroty do serca dziecka

„Mentalność sieroty” opisuje tutaj przekonanie, że trzeba nieustannie walczyć
o własne znaczenie i samodzielnie zabezpieczać swoje życie. Mentalność sieroty mówi: „Muszę być ważniejszy od innych”.
Serce dziecka mówi: „Mogę przyjmować swoje miejsce bez rywalizacji”. Mentalność sieroty mówi: „Skoro jestem mały, nikt mnie nie zauważy”.
Serce dziecka mówi: „Moje życie ma znaczenie przed Ojcem”.
Mentalność sieroty mówi: „Zagubiłem się, więc nie ma już dla mnie drogi powrotu”. Serce dziecka mówi: „Mogę odpowiedzieć na troskę Boga i wracać”. Mentalność sieroty mówi: „Dla zachowania relacji muszę przemilczeć wszystko”.
Serce dziecka mówi: „Mogę mówić prawdę i szukać wsparcia”.
Mentalność sieroty mówi: „Muszę sam wymierzyć sprawiedliwość”.
Serce dziecka mówi: „Mogę rezygnować z zemsty, chroniąc siebie i powierzając sprawę Bogu”.
Mentalność sieroty mówi: „Jeśli nadal boli, moje przebaczenie jest bezwartościowe”. Serce dziecka mówi: „Mogę dojrzewać w przebaczeniu i przynosić Ojcu swoją ranę”.
Ta przemiana obejmuje zarówno przyjmowanie miłości, jak i uczenie się odpowiedzialności za innych.
Ważne pytanie tego rozdziału brzmi: „Czy miłosierdzie, które przyjmuję od Ojca, staje się widoczne w tym, jak traktuję małych, zagubionych i tych, którzy wobec mnie zawinili?”

Pytania do osobistej refleksji

• Gdzie nadal próbuję zdobywać znaczenie przez porównywanie się z innymi?
• Kogo najłatwiej mi przeoczyć lub zlekceważyć?
• Czy reaguję, kiedy ktoś słabszy doświadcza krzywdy?
• Z czym potrzebuję zdecydowanie zerwać?
• Czyją nieobecność warto dziś zauważyć?
• Czy potrafię mówić prawdę bez upokarzania?
• Gdzie potrzebuję postawić granicę lub poprosić o wsparcie?
• Jak pamięć o otrzymanym miłosierdziu wpływa na moje oceny innych?
• Jaką ranę chcę dzisiaj przynieść Ojcu?

Modlitwa

Ojcze, dziękuję Ci, że żaden z małych nie jest dla Ciebie nieważny. Uwolnij mnie od potrzeby rywalizowania o znaczenie. Ucz mnie pokory i przyjmowania swojej wartości w relacji z Tobą. Otwórz moje oczy na ludzi pomijanych, skrzywdzonych i zagubionych. Daj mi odwagę reagowania na zło oraz mądrość, abym pomagał
z szacunkiem dla drugiego człowieka. Ucz mnie mówić prawdę z miłością.
Pomóż mi przyjmować upomnienie, brać odpowiedzialność za własne czyny
i stawiać potrzebne granice. Przynoszę Ci krzywdy, które nadal bolą. Prowadź mnie drogą przebaczenia. Uwalniaj od pragnienia zemsty i pomóż mi szukać uzdrowienia bez zaprzeczania temu, co się wydarzyło. Niech miłosierdzie, które otrzymuję od Ciebie, przemienia moje serce. Daj mi serce dziecka, które zna drogę do Ojca i uczy się troszczyć o Jego małych. Amen.